Het einde van de restauratie

Midden september vorig jaar werd een begin gemaakt met het opbouwen van de steigers.
In de derde week van april van dit jaar zijn ze weer afgebroken. Een half jaar ligt er tussen. Daarvan is er meer dan twee maanden, door de invallende en lang durende winter, niet gewerkt aan het voeg- en herstelwerk van de buitenmuren. Met het opnieuw monteren van de klokken voorzien van nieuwe rechte luidassen, is het restauratiewerk gedaan. De keuze voor een ophanging aan rechte luidassen is trouwens nog best spannend. De toren heeft bij het luiden meer te verduren dan bij de krukassen waar hiervoor de klokken aan hingen.
Maar het geluid van de klokken zal helderder zijn en rechte assen zijn oorspronkelijk ook toegepast. De aarzeling voor deze keuze blijkt uit het feit dat volgens bij het project betrokken deskundigen van Koninklijke Eijsbouts –klokkengieters, de trillingsfrequentie van twee van de klokken in de buurt ligt van de frequentie van het torenlichaam. Nadere metingen moeten uitwijzen of er een oplossing is voor dit probleem. Omdat anders het gehele stenen torenlichaam kan bezwijken, simpel door het luiden van de klokken.

Aan de buitenzijde kan iedereen de grote iets lichtere muurvlakken zien waar herstel van het voegwerk heeft plaatsgevonden. Oude voegen herstellen is een nauwkeurig werkje.
De bestaande voegen moeten minstens drie centimeter diep worden uitgekapt om de nieuwe mortel een goed houvast te bieden, de samenstelling van de mortel moet in aanzicht in overeenstemming zijn met de oude schelpkalkmortel en in evenwicht zijn met de hardheid van de oude kloostermoppen. En tenslotte moet de mortel overal goed stevig in de voegen worden gebracht om het metselwerk weer voor jaren weerbaar te maken tegen de weersinvloeden. Om een goed resultaat te bereiken kan de voeger geen drijfnatte muren of vorst gebruiken.

De grote met leien bedekte dakvlakken zagen er vanaf de grond nog wel redelijk goed uit. Maar van dichtbij bleken er enkele gaten in het dakbeschot te zitten, enkele kapotte leien en veel losliggend of verdwenen lood. Nauwelijks zichtbaar van beneden zijn de 14 klimhaken die aan beide zijden over het dakvlak verspreid zijn aangebracht. Bedoeld om monumentenwacht en leidekkers een veilig houvast te bieden bij controle en werk.

Het grote gietijzeren kruis met de - nu weer – goudglanzende haan heeft een schilderbeurt gehad. Evenals de wijzerplaten die opnieuw zijn voorzien van een glanzende blauwe kleur en goudbedekte cijfers en wijzers. Als u toevallig een goudglimmend stukje in uw tuin of op de stoep vindt, weet dan dat het afkomstig is van de schilder die de wijzerplaten weer zo mooi heeft gemaakt. Tijdens het werken gedurende een harde wind waaiden de vliesdunne gouden velletjes de man wel eens in stukjes uit de handen. ’t Is maar dat u het weet. Overigens is de wijzerplaat aan de zijde van de Langebuorren versierd met leeuwen en het opschrift:

Watzo van Burmania Colonel .. ende Kerck voogd te Stiens.1681.

Watzo van Burmania werd geboren in 1632 in Stiens. Als volwassene trad hij in militaire dienst, klom op tot de rang van kolonel in 1771 en voerde het commando over een infanterieregiment met zijn naam van 1672 tot 1674. Hij is in 1691 overleden op zee.

Het slingeruurwerk is 25 jaar nadat de 27 jarige wetenschapper Christiaan Huygens in 1656 patent op dit principe van tijdmeting had gekregen, door de kerkvoogdij van Stiens geplaatst. Samen met de wijzerplaat aan de zijde van de hoofdstraat van het dorp. Pas in 1851 heeft het kerkbestuur ook aan de noordzijde een wijzerplaat laten plaatsen.

Zowel de klokophanging als de zware klokkenstoelen zijn verstevigd en verbeterd bij de restauratie. Bovendien hangen de klokken nu weer op een en dezelfde hoogte.

Dat was niet het enige houtwerk dat gerestaureerd moest worden. Een tegenvaller was de grote, hoge kapconstructie, die veel minder sterk en stabiel bleek te zijn dan in eerste instantie was geconstateerd. Dat heeft de restauratietijd met ongeveer een maand verlengd. Maar omdat het binnenwerk was, hadden de restaurateurs weinig last van het weer.

Alhoewel de restauratie in tijd en geld meer heeft gekost dan eerst was voorzien, kunnen we heel tevreden zijn met het resultaat. Er is met veel inzet en vakmanschap gewerkt door timmerlieden, metselaars, voegers, leidekkers, schilders, klokkenmakers, elektriciens en bliksemafleider-installateurs. En ook Cees Buisman is de lucht in gegaan om kruis en haan van en op de toren te halen en te plaatsen. Maar nu geluidstrillingen nog. Daar hoort u nog wel nader van.

Het weerhoudt ons niet van een klein feestje. Vergeet niet om op 21 mei om een uur of drie naar de P.J. Singel te komen. Daar willen we dan alle gulle gevers en werkers, bestuurders en adviseurs van dit karwei en alle andere belangstellenden bedanken voor de steun en de belangstelling, zoals al eerder werd bericht. Met klokgelui, belgerinkel, Mariusz en muzikanten en nog zo wat meer. Houdt de verdere berichten hierover in de gaten.