Open Monumentendag 2013: Macht en Pracht (2)

Macht en Pracht is nationale thema van de Open Monumentendag 2013 op zaterdag 14 september aanstaand. In onze streken toonden de rijken hun pracht in de 17e eeuw en later maar met mate. Het Calvinisme en de waarschijnlijk minder grote rijkdom remde de neiging om het “breed te laten hangen”. Dat sloeg op het goud en zilver dat de vrouwen op en aan zich droegen bij feestelijke gebeurtenissen en zondags in de kerk, maar de heren leefden zich op hun manier uit en gaven derhalve architecten de opdracht om hun rijkdom uit te laten beelden door middel van steen en hout. Alhoewel ze niet in de schaduw kunnen staan van de rijke herenhuizen en buitens in andere streken, waren het hier de States die uitdrukking gaven aan het stoffelijk bezit van de eigenaren. Velen zijn verdwenen en in Leeuwarderadeel is er nu nog het gerestaureerde Dekemastate, waar we kunnen zien hoe men leefde en werkte in de achter ons liggende drie eeuwen. Van de andere state Martena in Koarnjum is slechts de tuin over en een verzonnen kasteeltje uit het einde van de 19e eeuw. Het waren echter niet alleen de rijken die hun huizen opdoften en versierden naar de smaak van de tijd, voor zover hun portemonnee het toeliet. Gegoede burgerij, notabelen, maar ook de middenstand en handwerkslieden gaven opdracht de voorgevel van hun huis te voorzien van elementen in overeenstemming met hun welstand. En als het enigszins kon werd binnen voortgezet wat buiten zichtbaar was, afgezien van de huizen van de rijkeren. Vooral aan de entree en de vertrekken aan de straat werd zorg en aandacht besteed.Men zou dit de Pracht van de Eenvoud kunnen noemen. En met dit gegeven in het achterhoofd zijn wij door enkele straten van Stiens gewandeld en het resultaat genoteerd. En er is nog wel wat terug te vinden van de ijver en het vakmanschap van de ambachtslieden, die uitvoerden wat hun opdrachtgevers hen vroegen. Er is ook veel verdwenen dat niet meer terug komt. Of in een andere vorm die op zich weer een ander tijdperk weerspiegelt.

Maar soms gebeurt er een klein wondertje. Zoals aan de Smelbrêge nummer 6, in het hart van het oude Stiens, waar het het doktershuis uit 1838 weer in een staat wordt gebracht, die het kreeg in de tijd waarin de de toenmalige eigenaar dokter Pieter Klazes Iest het liet bouwen. Hij kocht ook stukken weiland achter het huis en in de loop der tijd werd dat een prachtige tuin, waarin Gerrit Vlaskamp, de laat 19e eeuwse tuinarchitect nog de hand heeft gehad.

U kunt ons daar vinden op zaterdag 14 september aanstaande. Achter het huis, waar ook de huidige eigenaren, de heer en mevrouw van Riemsdijk zijn, die u van harte welkom heten en veel kunnen vertellen over de vroegere eigenaren, de tuin zoals die zich heeft ontwikkeld, de bomen en de planten en de plannen die zij hebben om de tuin te verbeteren en te verfraaien.