Monumenten in Stiens

content image

1. Langebuorren 1, 9051 BD Stiens; 19e eeuws pand (Vitushuis)

content image

2. Pieter Jellessingel 1, 9051 BV Stiens; Hervormde Kerk

3. Smelbrêge 6, 9051 BH Stiens; woonhuis

content image

4. Smelbrêge 14, 9051 BH Stiens; woonhuis

5. Smelbrêge 15, 9051 BH Stiens; woonhuis

content image

6. Bij Bredyk 27, 9051 HZ Stiens; poldermolen uit 1913

7. Wurgedyk 18, 9051 LE Stiens; poldermolen uit 1879.

Restauratie uurwerk toren Hijum

27-09-2018

Drie van de torenuurwerken zijn gerestaureerd in de afgelopen jaren. Het laatste torenuurwerk wordt nu gerestaureerd. In augustus is het uurwerk uit de toren van Hijum gehaald. De planning is dat het uurwerk voor eind dit jaar weer teruggeplaatst wordt. 

Naast de restauratie zullen dit jaar nog de nodige onderhoudswerkzaamheden verricht worden aan de torens van Jelsum, Feinsum en Hijum.

Lees verder

Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel heeft een nieuwe website!

20-08-2018

Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel heeft een nieuwe website!

Lees verder

Restauratie torenuurwerk Feinsum afgerond

05-12-2017

De Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel(SML) heeft dit jaar het torenuurwerk van de toren van Feinsum gerestaureerd. De restauratie is nu afgerond en op 15 december aanstaande zal het torenuurwerk van Feinsum officieel weer in gebruik worden genomen.

De restauratiewerkzaamheden zijn in april opgestart door Vellema uit Hallum. Het uurwerk dateert van rond 1600. Het hele uurwerk is uit elkaar gehaald gestraald en gecoat en daar waar nodig zijn onderdelen gerestaureerd. Daarnaast is het uurwerk wederom voorzien van gewichten zoals oorspronkelijk. De gewichten voor zowel het uurwerk als het slagwerk worden elk uur mechanisch opgetrokken. Het is prachtig te zien hoe het uurwerk van vier eeuwen oud weer loopt.

De werkzaamheden zijn niet beperkt gebleven tot uitsluitend de restauratie van het uurwerk. Zo is er door bouwbedrijf Kolthof een tal bouwkundige zaken verricht aan de toren. Dit betrof het vervangen van de galmborden, het wind- en waterdicht maken van de zolder waar het torenuurwerk staat, maar toch zodanig dat de zolderruimte ventileren kan. Ook moesten er nieuwe eikenhouten balken geplaatst worden voor de ophanging van de gewichten voor het torenuurwerk. Tevens is de wijzerplaat schoongemaakt en de vlaggenmast vervangen. Als laatste is de gehele toren schoongemaakt door een professioneel schoonmaakbedrijf. Kortom de toren van Feinsum kan er weer jaren tegen.

Voor een dergelijke opdracht zijn de financiën van SML ontoereikend. De kosten bedragen meer dan € 30.000,-. SML is om die reden afhankelijke van externe financiële bronnen. Wij zijn dan ook uiterst content dat er een beroep op hen gedaan kon worden. De grootste geldschieter is de provincie Fryslân. Daarnaast hebben we een beroep mogen doen op het coöperatiefonds van de Rabobank en de fondsen van de Stichting P.W. Jansen, Juckema Sideriusfonds, Meindersma-Sybenga, Dinamo en Boelstra-Olivierstichting. Ook de familie Van Riemsdijk en een anonieme schenker hebben bijgedragen.

Lees verder

NFLS Loods

01-03-2015

Hoorzitting NFLS Loods

In het gemeentehuis te Stiens is afgelopen maandag 16 februari een hoorzitting gehouden waarbij een bezwaarschrift van NS Stations, afdeling Vastgoed & Ontwikkeling, de eigenaar van de NFLS Loods,  door de commissie van bezwaarschriften werd behandeld. Het bezwaarschrift was door NS Vastgoed & Ontwikkeling ingediend tegen het besluit van burgemeester en wethouders van 30 oktober 2014, waarbij de NFLS Loods op verzoek van Erfgoedvereniging Heemschut, Stichting Cuypersgenootschap, Stichting Industrieel Erfgoed Friesland en uiteraard onze stichting, is aangewezen tot gemeentelijk monument. Een inmiddels lijvig dossier, waarin voors en tegens zijn opgenomen, lag ten grondslag aan de hoorzitting.

Verweerder, de heer Bos, voorzag een te lage opbrengst bij de verkoop van het terrein indien het besluit tot aanwijzing van gemeentelijk monument doorgang zou vinden. Hij gaf aan dat de NS vanuit strategisch perspectief zo weinig mogelijk beperkingen wil en een zo hoog mogelijke opbrengst wil behalen uit de verkoop van het terrein aan de Lutskedyk. De loods heeft daarentegen bij NS Stations geen boekwaarde. En ziet uit hoofde hiervan geen cultuurhistorische waarde en ook twijfelt hij aan de kosten van herstel. Aan de andere kant had de heer Bos niet echt een probleem met de aanwijzing tot gemeentelijk monument, omdat de beoogde koper ProPlan de monumentale waarde van de loods in de gebiedsontwikkeling onderkent.

Voorafgaand aan de procedure tot de aanwijzing van notabene het eerste gemeentelijk monument van de gemeente had Stichting Cuypersgenootschap in haar verzoek al aangegeven dat de loods van regionaal, provinciaal en landelijk belang is en acht de aanwijzing gerechtvaardigd. Bovendien wijst de stichting er op dat de loods een fraaie en uiterst zeldzame representant is op het knooppunt van een stelsel van de vroegere lokaalspoorwegen.  

De heer S.Wieringa van de Provinciale Commissie van de Erfgoedvereniging Heemschut verwees naar de MIP-lijst van het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân waarin duidelijk het monumentale waardeoordeel van de loods staat beschreven.

Om die reden vroeg hij om de loods vanwege zijn specifieke betekenis, als een voorbeeld van industrieel erfgoed, en vanwege zijn bijzondere relatie met ander spoorwegerfgoed in de omgeving op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen.

De heer R. Stavast, secretaris Monumentenzorg Leeuwarderadeel, niet geheel verdacht op de gelegenheid om te reageren, had weliswaar niet een overeenkomstig vlammend betoog als dat van zijn voorganger, desalniettemin wist hij vanuit historisch besef aan te geven, dat de pracht van de loods al vanaf 2001 de aandacht had van respectievelijk de Vereniging Plaatselijk Belang Stiens, Stichting Industrieel Erfgoed Nederland en Monumentenzorg Leeuwarderadeel. De vraag of de loods de status van rijksmonument kon verkrijgen werd ondanks het middel burgerinspraak bij een raadsvergadering in 2006 afgewezen. Drie jaar geleden  bij de onderhandelingen met de heer A. Brandsma over de gewenste sloop, bleek dat NS Vastgoed amper het bestaan van de loods uit 1903 wilde inzien. Een brief in 2012 aan de directie van het NS Spoorwegmuseum om de loods als depot voor het museum in overweging te nemen is nooit beantwoord.  Het gebouw past in de visie van de stichting binnen het zogenaamde ‘stationskwartier’, te weten loods, station, restauratie en personeelswoningen, waarbij de status van gemeentelijk monument een begin is.

De heer G. van der Meulen, voorzitter Monumentenzorg Leeuwarderadeel, citeerde in dit verband een uitspraak van de voormalige bouwmeester van de Nederlandse Spoorwegen ir. C. Douma, die bij een studiedag van NS in Zwolle over monumentenbeleid als een 'bekeerling' tegenover de vele monumentenliefhebbers stond :

"Stonden we in de jaren '70 nog als NS nog onverschillig tegenover het culturele erfgoed, dat veel stationsgebouwen omvat, begin jaren '80 heeft NS zijn beleid op dit punt volledig bijgesteld", sprak hij met deemoed maar ook met overtuiging. Restauratie en herbestemming van monumentale stationsgebouwen sporen tegenwoordig met de commerciële doelstelling van NS.

In vervolg op de hoorzitting vroeg de heer M. Hoekstra, voorzitter van de commissie, de gemeente over de totstandkoming van het bedrag voor de financiering van het herstel van de loods. Hierbij werd uitdrukkelijk verwezen naar het Rapport Herbestemming Industrieel Erfgoed, waarin de kosten van de instandhouding staan beschreven. Mocht ProPlan tot koop overgaan, zal allicht het subsidietraject bij de Provincie Fryslân worden gevolgd en in stichtingsvorm fondsen worden verworven. Immers de aanwijzing tot gemeentelijk monument zal de financiering ongetwijfeld vereenvoudigen.

De commissie zal over een week of twee haar bevindingen van de hoorzitting aan het college van burgemeester en wethouders geven.

 

Waarin de NFLS Loods haar fotogenieke kanten laat zien

Tegenwoordig zie je in bepaalde televisieprogramma’s die wel eens vanuit de Randstad tot het Noorden doorkomen opnamen met het decor van wel zeer oude gebouwen. De Westergasfabriek in Amsterdam bijvoorbeeld is bij mij om persoonlijke reden al vanaf lange tijd geleden een doorn in het oog geweest en daarmee direct ook wel een steen des aanstoots. Als leerling van het Lorentz Lyceum in Haarlem ging ik in 1958 met mijn klasgenoten onder leiding van een stel leraren en begeleiders naar een schoolkamp in Putten op de Veluwe. Hiertoe fietsten we bepakt en bezakt naar Amsterdam waar aan de achterzijde van het Centraal Station de passagiersboot lag, die ons na inscheping over het IJselmeer naar Harderwijk bracht. Van daar uit werd dan de tocht met de fiets naar Putten volbracht. Die morgen togen wij derwaarts langs eerst al de onwelriekende suikerfabriek in Halfweg en wat later langs de toen naar rotte eieren stinkende gasfabriek aan de Haarlemmerweg nabij Sloterdijk. Ik was al misselijk voor dat ik op de boot zat. Inmiddels is het programma met die dominante merknaam van DWDD de wekelijkse gebruiker van dit prachtig gerestaureerde complex van de Westergasfabriek. Dat moet gezegd worden. Sinds kort ben ik om die reden al zo ver dat ik de Randstad deze weelde, die ik zo graag hier zou willen zien, misgun. Ze hebben daar van alles op cultureel gebied. Musea, concertgebouwen en directeur Pijbes propageert zelfs dat het Rijksmuseum van ‘ons allemaal’ is. Maar ‘ons allemaal’ uit Friesland betaalt al meteen bij de nu beruchte NS een bedrag aan reiskosten van welgeteld zo’n € 50,-.  In ieder geval bij wat cultureel gesneup op het internet zag ik plotseling foto’s van onze loods in wel een geheel ander ‘nachtlicht’. Zie http://ullihoogland.com/117-remise van de vakfotograaf Ulli Hoogland. De fraaie, contrastrijke foto’s  die hij bij zijn nachtfotografie projecten maakt, zijn overigens te koop. Zie hier een commercieel mens dat zelfs onze loods al de bekendheid geeft die het nodig heeft.

‘Een blik op dit schitterende gebouw doet beseffen hoe belangrijk het behoud hiervan is. Bijna was het gesloopt, doch door plaatsing op de lijst met industrieel erfgoed biedt garantie voor een langere houdbaarheid,’ Aldus Ulli Hoogland.

Lees verder

Pakjesdag

28-10-2014

Pakjesdag een succes
 
De Pakjesdag, die voortkwam uit het thema ‘Op Reis’ van de Landelijke Open Monumentendag 2014, is op zaterdag 13 september een overweldigend succes gebleken. Dankzij de enthousiaste inzet van vrijwilligers uit de dorpen, Dekemastate en Túnmanswente vonden zo’n 200 pakketjes hun weg van verzenders naar ontvanger. Maar vooral aan Brant de Vries, die in gepaste vrachtrijderkledij geheel belangeloos instond voor het vervoer van de vele pakjes, is veel dank verschuldigd.
Die morgen vertrok De Vries geflankeerd door wethouder Rinske van de der Meulen om 10 uur met de oldtimer Citroën naar Leeuwarden, om aldaar het startsein te gaan geven aan de open monumentendag. Aan de voet van de steedse Sint Vitustoren overhandigde wethouder Van der Meulen een pakket producten uit eigen gemeente aan  wethouder Isabelle Diks van de gemeente Leeuwarden. Hoe weinig opmerkelijk, maar juist symbolisch was dit geschenk aan onze buurgemeente gedachtig het adagium van Pierius Winsemius (1586-1644) ‘de voortreffelijckste, voorstemmende ende meest contribuerende grietenij van Oostergo’.
Dat deze laatste beschrijving ook voor de deelnemende monumenten met hun eigen programma opging bleek uit de vele bezoekers. Tijdens deze fraaie, nazomerse dag bezochten zo’n honderd belangstellenden Dekemastate, Túnmaswente, het Doktershús en de opengestelde kerken in Leeuwarderadeel.

Lees verder

13 september Open Monumentendag

31-03-2014

In het kader van dit thema wil de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel aandacht schenken aan het vrachtvervoer zoals dat in de laatste decennia van de 19e eeuw tot aan plusminus 1960 plaatsvond. Regionaal waren er talloze zelfstandige vervoerders, die vanuit de dorpen goederen van particulieren en bedrijven haalden en brachten. Voor het noorden van Friesland was het Oldehoofster kerkhof in Leeuwarden het verzamelpunt – bodeterrein – waar alle geadresseerde goederen eenmaal per week werden gebracht, gesorteerd naar plaatsnaam en werden opgehaald door de vervoerders van de betreffende streek. De vrachtrijders deden ook boodschappen in de stad, zoals bijvoorbeeld het vervoer van een kapotte klok van een particulier naar een klokkenmaker, het halen en brengen van kleding naar een stomerij, of voor de timmerman het meegegeven boodschappenlijstje bij Auke Rauwerda af te geven, om de bestelde pakken spijkers en schroeven later op de dag mee terug te nemen.

 

Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel wil voor één maal deze bezorgdienst weer in het leven roepen door het versturen en bezorgen van pakjes door de hele gemeente per - oude - vrachtauto. Daarvoor is het nodig dat zoveel mogelijk mensen een pakje sturen naar mensen in een ander dorp binnen Leeuwarderadeel.

Hoe dat precies moet dat leest u op de vrachtbrief die u kunt verkrijgen bij uw dorpshuis, de Túnmanswente, de balie van het gemeentehuis, en op onze website www.monumentenzorgLeeuwarderadeel.nl (download de vrachtbrief)

Er rijdt een oldtimer vrachtauto met pakjes op 13-9-’14 door de gemeente. Is uw pakje daar ook bij? Lever dan voor 30 mei  de vrachtbrief in met uw adresgegevens bij uw dorpshuis, de Túnmanswente, of stuur het naar: info@monumentenzorgleeuwarderadeel.nl

Lees verder

Landelijke Open Monumentendag

31-03-2014

Met het thema Op reis verbreedt de Open Monumentendag in 2014 horizonten. Op reis laat mensen op 13 en 14 september reizen, over land, over water en door de lucht.


Open Monumentendag 2014 gaat terug in de tijd en vertelt de verhalen van de monumenten; onze getuigen van het verleden. Met reizen, vervoer en transport verhaalt de Open Monumentendag over de dynamiek die daarmee gepaard gaat, de invloed die reizen en vervoer hebben gehad en nog steeds hebben op het aanzien van Nederland, de inrichting van het land en de steden, de manier van leven en het forenzen – zoals we dat in Nederland vandaag de dag doen. Want het gaat niet alleen over toen; de verhalen van toen verklaren het aanzien van nu en inspireren ons voor de toekomst.

Op reis gaat over middelen van vervoer, over mobiel erfgoed, over wegen, sporen en kanalen, over de gebouwde monumenten die daarbij horen, over plaatsen van aankomst en vertrek, over pleisterplaatsen, over werkplaatsen, remises, koetshuizen, werven en natuurlijk veel meer. Want elke gemeente zal zijn eigen draai aan het thema geven en overal in Nederland zal dat in het weekend van 13 en 14 september 2014 verrassende openstellingen en activiteiten opleveren.

2014 is ook het Jaar van Mobiliteit en Mobiel Erfgoed, mede de aanleiding voor de Stichting Open Monumentendag om dit jaar voor het thema Op reis te kiezen.

Comité Open Monumentendag Leeuwarderadeel

Al sinds 2008 heeft de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel de taak op zich genomen de landelijke Open Monumentendag in de gemeente Leeuwarderadeel vorm te geven. Zij heeft hiertoe een comité ingesteld. Hierin zitten vertegenwoordigers van de kerken Feinsum, Hijum, Jelsum en Stiens; Dekemastate; Martenastate; Túnmaswente en voor dit jaar zullen de dorpshuizen en belangenverenigingen worden betrokken bij dit jaarlijks terugkerend evenement. Dit jaar heeft de stichting vanwege het thema ‘Op reis’ een bijzondere invulling gegeven aan het thema zoals u zul lezen in het nieuwsbericht ‘Reizen en Vervoer’.

Lees verder

Het uurwerkspook

12-03-2014

Zaterdagmiddag 8 februari 2014 werd het eeuwenoude uurwerk van de Jelsumer toren na restauratie in gebruik genomen. Gerrit van der Meulen, voorzitter van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel, sprak de genodigden toe en vertelde hoe het herstel tot stand was gekomen.

Geachte aanwezigen,

Het Jelsumer torenuurwerk heeft de respectabele leeftijd van 409 jaar bereikt. Vanaf 1605 heeft het de Jelsumer bevolking de tijd van de dag laten weten. In de afgelopen zomer en herfst is het op voortreffelijke wijze gerepareerd door Marco en Piet Jan, uurwerkmakers van Vellema Torenuurwerken B.V. te Hallum, onder leiding van de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk, waarvan twee leden nl. de heren Loek Romeyn en Pim van der Giesen hier aanwezig zijn. De conclusie van het door de laatste twee heren gedane onderzoek naar de staat waarin het uurwerk verkeerde, luidde: “Ernstige en vergaande slijtage van alle draaiende onderdelen”. Het uurwerk is in gedemonteerd en in onderdelen getransporteerd naar de werkplaats van Vellema in Hallum en in november van het vorig jaar opnieuw opgebouwd in de toren. Wij vonden dat feit de moeite waard om er even bij stil te staan.
Maar over stilstaan gesproken. In de lange tijd van zijn bestaan heeft het uurwerk diverse malen stilgestaan en is het gerepareerd, dan wel voorzien van nieuwe onderdelen. Verbazend was het dat het op 8 januari j.l. twee dagen voor dat het uurwerk definitief door de SBT zou worden opgeleverd, plotseling stil stond. Het mankement werd de dag erop verholpen door Marco en de 10e januari werd het uurwerk opgeleverd. Maar afgelopen woensdagavond toen wij in de kerk enkele voorbereidingen troffen voor deze middag, vloog er een schim door het kerkgebouw, zwenkend en zwaaiend, zijn schaduw op de wanden meenemend. Hendrik die bij de geopende kerkdeur bezig was, zag de schim daar op een gegeven moment door verdwijnen. Hij dacht dat het vleermuis was. Na afloop van de werkzaamheden klommen we nog even naar de uurwerkzolder. Op dat moment werd het gewicht van het slagwerk opgewonden, door een kleine elektromotor onder het uurwerk. Toen de motor stopte, kantelde het, d.m.v. een as aan de opwindtrommel verbonden, grondrad en daarmee stopte het tikken en stond het uurwerk stil. Een merkwaardige belevenis. Een telefoontje naar Vellema de volgende dag resulteerde er in dat het uurwerk vrijdag weer liep. Tot op vandaag de dag dan. Want nu staat het weer stil. Of ….. hoor ik nu toch wat? Zijn beschrijving werd onaangekondigd begeleid door een wel zeer historisch spektakel.

Getik van een uurwerk klinkt, eerst zacht maar dan steeds luider en luider totdat er twee harde klokslagen volgen.

Van der Meulen: Marco, wat betekent dit??
Plotseling stormt een in monnikspij gehulde figuur de kerk binnen. Hij klaagt dat hij al eeuwen last heeftvan dat uurwerk en dat het verdoemd is, want de tijd bestaat in eeuwigheid, het is als een stromende rivier die niet gestopt kan worden en het is niet aan de mens om die tijd in stukjes te knippen.Met andere woorden, de oude Monnik uit de middeleeuwen die ooit in het Jelsumer klooster woonde en die door enige oorzaak nimmer zijn rust heeft kunnen vinden en zo nu en dan rondspookt in en om het dorp, heeft in de 400 jaar van het bestaan van het uurwerk geprobeerd om het te ondermijnen in de hoop dat het zou worden verwijderd. En in 2013 dacht hij succes te hebben, het uurwerk werd uit de toren gehaald. Maar tot zijn frustratie verscheen het weer. En nu juist op dit moment komt hij zijn gram halen en vertoont zich in ons midden.
Van der Meulen vraagt naar zijn naam en waar hij in hemelsnaam mee bezig is, maar op dat moment komt er achter zijn rug uit een grote mistwolk en tweede figuur, getooid met een uurwerkwijzer op zijn rug en met een stuk smidsgereedschap in zijn hand.
“Ha”, dondert zijn stem door de ruimte: ” Daar heb ik je eindelijk. De geest die het door mij zo zorgvuldig gemaakte uurwerk al eeuwen lang probeert kapot de maken. Wie denk jij die ik ben: Pieter Andriesse, de uurwerkmaker die in 1605 dit mooie uurwerk heeft ontworpen en gemaakt. Maar het is genoeg, ik geef je de keus of ik zorg er voor dat je nimmer, tot in de eeuwigheid geen rust meer krijgt, of je gaat nu met mij mee en we maken het hierboven in orde. Maar je komt nooit weer met je vingers aan dit uurwerk”.De monnik laat zich overhalen. Van der Meulen maant beiden om haast te maken en snel weer in de wolk te stappen en af te reizen, zodat de bijeenkomst rustig kaan worden hervat.

Na verdwijning van het tweetal geesten vroeg Van der Meulen voorzitter aan Romeyn om het uurwerk weer in gang te zetten en te beginnen met zijn lezing over het ontstaan en de geschiedenis van de tijdmeting door de eeuwen heen. 

Lees verder

Torenuurwerk Jelsum

14-01-2014

Op zaterdagmiddag 8 februari 2014 om 15.00 uur zal het geheel herstelde uurwerk van de kerktoren Jelsum na een lange voorbereiding officieel in gebruik worden genomen.
De heer Ir. L.A. Romeijn, voormalig voorzitter van de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk, zal in de kerk van Jelsum de lezing met de titel ‘Van Zonnewijzer tot Gietijzer’ geven die het ontstaan van de mechanische torenuurwerken behandelt.

Een klein jaar lang heeft Vellema Torenuurwerken uit Hallum het uit 1605 daterende uurwerk vrijwel in originele staat hersteld. Hierbij zijn hedendaagse elementen op ingenieuze wijze gecombineerd met het oude eeuwenoude smeedwerk.

Lees verder

Gelukkig nieuwjaar

01-01-2014

De tijd is al eeuwenlang gevangen in de raderen van het uurwerk 

het bestuur van

de Stichting Monumententenzorg Leeuwarderadeel

wenst u

fijne Kerstdagen en een voorspoedig Nieuwjaar

Lees verder

Stormschade

30-10-2013

Maandag 28 oktober 2013 richtte een zware storm veel schade aan. Zo ook het torenkruis van de Sint Vituskerk in Stiens.

Die stond zo scheef, dat dit gevaar opleverde voor de belendingen en de mensen. Woensdagmiddag 30 oktober is het kruis verwijderd om verdere schade te voorkomen.

Lees verder

Open Monumentendag 2013: Macht en Pracht

03-09-2013

Macht en Pracht is nationale thema van de Open Monumentendag 2013 op zaterdag 14 september aanstaand. In onze streken toonden de rijken hun pracht in de 17e eeuw en later maar met mate. Het Calvinisme en de waarschijnlijk minder grote rijkdom remde de neiging om het “breed te laten hangen”. Dat sloeg op het goud en zilver dat de vrouwen op en aan zich droegen bij feestelijke gebeurtenissen en zondags in de kerk, maar de heren leefden zich op hun manier uit en gaven derhalve architecten de opdracht om hun rijkdom uit te laten beelden door middel van steen en hout. Alhoewel ze niet in de schaduw kunnen staan van de rijke herenhuizen en buitens in andere streken, waren het hier de States die uitdrukking gaven aan het stoffelijk bezit van de eigenaren. Velen zijn verdwenen en in Leeuwarderadeel is er nu nog het gerestaureerde Dekemastate, waar we kunnen zien hoe men leefde en werkte in de achter ons liggende drie eeuwen. Van de andere state Martena in Koarnjum is slechts de tuin over en een verzonnen kasteeltje uit het einde van de 19e eeuw. Het waren echter niet alleen de rijken die hun huizen opdoften en versierden naar de smaak van de tijd, voor zover hun portemonnee het toeliet. Gegoede burgerij, notabelen, maar ook de middenstand en handwerkslieden gaven opdracht de voorgevel van hun huis te voorzien van elementen in overeenstemming met hun welstand. En als het enigszins kon werd binnen voortgezet wat buiten zichtbaar was, afgezien van de huizen van de rijkeren. Vooral aan de entree en de vertrekken aan de straat werd zorg en aandacht besteed.Men zou dit de Pracht van de Eenvoud kunnen noemen. En met dit gegeven in het achterhoofd zijn wij door enkele straten van Stiens gewandeld en het resultaat genoteerd. En er is nog wel wat terug te vinden van de ijver en het vakmanschap van de ambachtslieden, die uitvoerden wat hun opdrachtgevers hen vroegen. Er is ook veel verdwenen dat niet meer terug komt. Of in een andere vorm die op zich weer een ander tijdperk weerspiegelt.

Maar soms gebeurt er een klein wondertje. Zoals aan de Smelbrêge nummer 6, in het hart van het oude Stiens, waar het het doktershuis uit 1838 weer in een staat wordt gebracht, die het kreeg in de tijd waarin de de toenmalige eigenaar dokter Pieter Klazes Iest het liet bouwen. Hij kocht ook stukken weiland achter het huis en in de loop der tijd werd dat een prachtige tuin, waarin Gerrit Vlaskamp, de laat 19e eeuwse tuinarchitect nog de hand heeft gehad.

U kunt ons daar vinden op zaterdag 14 september aanstaande. Achter het huis, waar ook de huidige eigenaren, de heer en mevrouw van Riemsdijk zijn, die u van harte welkom heten en veel kunnen vertellen over de vroegere eigenaren, de tuin zoals die zich heeft ontwikkeld, de bomen en de planten en de plannen die zij hebben om de tuin te verbeteren en te verfraaien.

Lees verder

Open Monumentendag 2013: Macht en Pracht (2)

03-09-2013

Macht en Pracht is nationale thema van de Open Monumentendag 2013 op zaterdag 14 september aanstaand. In onze streken toonden de rijken hun pracht in de 17e eeuw en later maar met mate. Het Calvinisme en de waarschijnlijk minder grote rijkdom remde de neiging om het “breed te laten hangen”. Dat sloeg op het goud en zilver dat de vrouwen op en aan zich droegen bij feestelijke gebeurtenissen en zondags in de kerk, maar de heren leefden zich op hun manier uit en gaven derhalve architecten de opdracht om hun rijkdom uit te laten beelden door middel van steen en hout. Alhoewel ze niet in de schaduw kunnen staan van de rijke herenhuizen en buitens in andere streken, waren het hier de States die uitdrukking gaven aan het stoffelijk bezit van de eigenaren. Velen zijn verdwenen en in Leeuwarderadeel is er nu nog het gerestaureerde Dekemastate, waar we kunnen zien hoe men leefde en werkte in de achter ons liggende drie eeuwen. Van de andere state Martena in Koarnjum is slechts de tuin over en een verzonnen kasteeltje uit het einde van de 19e eeuw. Het waren echter niet alleen de rijken die hun huizen opdoften en versierden naar de smaak van de tijd, voor zover hun portemonnee het toeliet. Gegoede burgerij, notabelen, maar ook de middenstand en handwerkslieden gaven opdracht de voorgevel van hun huis te voorzien van elementen in overeenstemming met hun welstand. En als het enigszins kon werd binnen voortgezet wat buiten zichtbaar was, afgezien van de huizen van de rijkeren. Vooral aan de entree en de vertrekken aan de straat werd zorg en aandacht besteed.Men zou dit de Pracht van de Eenvoud kunnen noemen. En met dit gegeven in het achterhoofd zijn wij door enkele straten van Stiens gewandeld en het resultaat genoteerd. En er is nog wel wat terug te vinden van de ijver en het vakmanschap van de ambachtslieden, die uitvoerden wat hun opdrachtgevers hen vroegen. Er is ook veel verdwenen dat niet meer terug komt. Of in een andere vorm die op zich weer een ander tijdperk weerspiegelt.

Maar soms gebeurt er een klein wondertje. Zoals aan de Smelbrêge nummer 6, in het hart van het oude Stiens, waar het het doktershuis uit 1838 weer in een staat wordt gebracht, die het kreeg in de tijd waarin de de toenmalige eigenaar dokter Pieter Klazes Iest het liet bouwen. Hij kocht ook stukken weiland achter het huis en in de loop der tijd werd dat een prachtige tuin, waarin Gerrit Vlaskamp, de laat 19e eeuwse tuinarchitect nog de hand heeft gehad.

U kunt ons daar vinden op zaterdag 14 september aanstaande. Achter het huis, waar ook de huidige eigenaren, de heer en mevrouw van Riemsdijk zijn, die u van harte welkom heten en veel kunnen vertellen over de vroegere eigenaren, de tuin zoals die zich heeft ontwikkeld, de bomen en de planten en de plannen die zij hebben om de tuin te verbeteren en te verfraaien.

Lees verder

Smelbrêge

28-07-2013

MONUMENTENZORG LEEUWARDERADEEL

In Stiens staat een huis, In Stiens staat een huis ja ja, van je tingele tingela hop sa sa …….

Zo zullen er uiteraard meer huizen in Stiens staan, maar de variatie op het aloude kinderlied dringt zich al snel op bij het aanschouwen van de voormalige dokterswoning aan de Smelbrêge in Stiens. De monumentale woning wordt gerestaureerd in opdracht van de huidige eigenaar, de familie Van Riemsdijk. Tezamen met de achtergelegen Vlaskamptuin zal de uiteindelijke oplevering van het pand een aanwinst zijn voor het centrum van Stiens. Na een gedegen historisch onderzoek heeft mevrouw Van Riemsdijk de geschiedenis van het nu 175 jarige huis weten te achterhalen. Duidelijk werd, dat vanaf 1838 het huis opeenvolgend door huisartsen is bewoond. Om die reden staat het huis al jaren bekend al het doktershuis.

Donderdagmiddag 20 juni jongstleden is de fraai geschilderde geveltekst ‘1838 Doktershûs 2012’ op de kroonlijst van het indrukwekkende pand onthuld. Blij verrast waren Willem en Trudy van Riemsdijk door de spontane actie die de architect, Gerrit van der Meulen tevens voorzitter van Monumentenzorg Leeuwarderadeel, voor hen had georganiseerd. Een prikkelend glaasje prosecco met de aanwezige restaurators sloot het eerste plechtige evenement af.

Lees verder

Grafsteen Grietje Landmeter

03-09-2012

Vorig jaar is bij Tresoar te Leeuwarden de oude, bewaard gebleven grafsteen van Grietje Landmeter, de moeder van Pieter Jelles Troelstra, bij toeval ontdekt. Zij overleed op nog jonge leeftijd op 12 mei 1871 te Stiens.

In overleg met de Protestantse Gemeente Stiens heeft het bestuur besloten de steen terug te laten keren naar de begraafplaats bij de Sint Vituskerk om de herinnering aan haar en de jeugdjaren van Troelstra levend te houden.

Vrijdagmiddag 18 mei 2012 om drie uur zal de grafsteen een prominente plaats bij het kerkhof krijgen. De onthulling van de steen zal worden verricht door de heer Bertus Mulder, oud-gedeputeerde voor de PvdA in Fryslân. Ter gelegenheid hiervan zal een gedicht van Pieter Jelles Troelstra worden voorgedragen.

In het periodiek nieuwsmonument treft u enige fragmenten aan van de door Troelstra geschreven herinneringen aan zijn moeder.

Lees verder

Open monumentendag 2012

03-09-2012

In het weekend van 8 en 9 september is het weer de jaarlijkse Open Monumentendag. Zaterdag 8 september, tijdens de Braderie, zal het gemeentehuis in Stiens speciaal voor deze gelegenheid zijn geopend van 13.00 uur tot 17.00 uur.

Dit jaar gaan vooral groene monumenten open want het thema is Groen van Toen. U kunt ontdekken hoe de natuur in ons land door de eeuwen heen is ontworpen, beheerd, gebruikt en gekoesterd maar ook zich heeft ontwikkeld. Met het thema ‘Groen van Toen’ gaan we naar buiten, begeven we ons tussen cultuur en natuur en ervaren de groene monumenten.

Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel , Dekemastate, Martenastate en de kerken hebben gezamenlijk de gemeentelijke Open Monumentendag georganiseerd. Met Groen van Toen wordt aandacht gevraagd voor het monument in relatie met zijn groene omgeving. De reden om juist dit jaar voor dit thema te kiezen is dat 2012 het Jaar van de Historische Buitenplaats is. Hierin nemen vooral de beide states een prominente plaats in. Veel groene monumenten zijn nadrukkelijk ontworpen en aangelegd, zoals tuinen en parken, begraafplaatsen, landgoederen en buitenplaatsen.

Zo kunt u de parken van de buitenplaatsen Dekemastate en Martenastate bezoeken maar ook de kerken met de begraafplaatsen. In het gemeentehuis te Stiens is vanaf begin juli een tentoonstelling met het thema Groen van Toen van start gegaan. Hier kunt u o.a. het programma van de Open Monumentendag in Leeuwarderadeel verkrijgen.

Aansluitend bij het thema geven zowel de landelijke Stichting Open Monumentendag als Monumentenzorg Leeuwarderadeel de publicatie Groen van Toen uit en zal te verkrijgen zijn in het gemeentehuis.

Lees verder

Open Monumentendag 2011

30-08-2011

Thema: nieuw gebruik – oud gebouw

Op zaterdag 10 en zondag 11 september 2011 organiseert de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel, samen met de plaatselijke kerken, Dekemastate en de Túnmanswente namens de landelijke organisatie de jaarlijkse open monumentendag. In 25 jaar is de Open Monumentendag uitgegroeid tot een van de grootste culturele evenementen van Nederland. Het jubileum wordt samen met de comités en het publiek uitbundig gevierd. Er staan in 2011 tal van activiteiten op stapel. Bij 25 jaar Open Monumentendag hoort een speciaal thema: Nieuw gebruik – Oud gebouw. Centraal staan de monumenten die een nieuwe functie, een nieuw gebruik, een nieuw leven gekregen hebben. Vaak een heel andere dan waarvoor ze ooit gebouwd werden.

In de gemeente Leeuwarderdeel heeft Monumentenzorg Leeuwarderdeel een elftal gebouwen geselecteerd waarvan de functie een andere is, dan waarvoor het oorspronkelijk gebouwd is. Allicht zullen in het landelijk gebied andersoortige panden een verandering van bestemming ondergaan dan in de stedelijke gebieden. Zo zal bijvoorbeeld het gebruik van een boerderij tot woonbestemming op het platteland een bijna vanzelfsprekende mogelijkheid zijn. De vraag is echter welke overweging ten grondslag ligt aan enerzijds het behoud van een gebouw en anderzijds de functieverandering van het gebouw. De een zal hiertoe besluiten om de schoonheid van het gebouw, terwijl de ander dit om economische reden doet. Kortom elk van de gebouwen heeft een verhaal dat de verandering, die de gebruikers of eigenaren er aan hebben geven, duidelijk maakt.

Op onderstaande routekaart van de gemeente treft u de genummerde locaties aan. Deze locaties zullen herkenbaar zijn aan de Open Monumenten vlag en zullen in een aantal gevallen te bezichtigen zijn. Hier zullen de gebruikers eventueel informatie geven. In de andere gevallen rest het aanschouwen van de betreffende panden. De gratis brochure met routekaart geeft in grote lijnen weer welke veranderingen de geselecteerde gebouwen hebben ondergaan. Inhoudelijke informatie kunt u vinden in het boekwerkje ‘Gebouwen met een veranderde functie in Leeuwarderadeel' dat u bij de verschillende locaties kunt aanschaffen voor de prijs van € 4,00. Tevens zijn een aantal kerken in de route opgenomen. Deze kerken zullen zijn opengesteld, en zullen een eigen interessante invulling geven aan de Open Monumentendag.

Lees verder

Nationale Monumenten Estafette

11-07-2011

 

Dit jaar vindt de viering plaats van 25 jaar Open Monumentendag. Ter ere van haar 25-jarig jubileum organiseert Stichting Open Monumentendag in samenwerking met de gemeentelijke comités de Nationale Monumenten Estafette. Vanaf 26 maart is er elk weekend een ander monument gratis toegankelijk voor publiek. Dat monument, het Open Monument van de Week, behoort tot de nationale toppers van 25 jaar Open Monumentendag. De Estafette voert in 25 weken, langs alle provincies, van De Inktpot in Utrecht naar het Paleis op de Dam in Amsterdam.

Het weekend van zaterdag 9 en zondag 10 juli was Dekemastate het Open Monument van de Week. Vanwege dit feit heeft de directeur van de landelijke Stichting OMD, mevrouw Edith den Hartigh, samen met de leden van het Comité OMD Leeuwarderadeel, Jacomine Hoogendam en Coos Waringa, de sleutel van de Nationale Monumenten Estafette overgedragen.

De openstelling van de Dekemastate valt samen met de Landelijke Open Imkerijdagen. Naast een bezoek aan het Dekema State en haar tuin, kunnen bezoekers langs de afgeschermde bijenstal lopen en uitleg krijgen van de imker op dit pittoreske landgoed.

Lees verder

Overdracht Sint Vitustoren vrijdag 4 maart 2011

03-04-2011

Op 19 december 2007 vroeg gemeente Leeuwarderadeel in het kader van de Regeling rijkssubsidiëring wegwerken restauratieachterstand 2007 een subsidie aan voor de restauratie van de Sint-Vitustoren van de Nederlands Hervormde Kerk aan de Piter Jellessingel 1 te Stiens. Een half jaar later, op 30 juni 2008 verleende de RACM, tegenwoordig de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, de gemeente een subsidie € 167.790,00. Dit was 70% van de begrote kosten, die bijna twee-ënhalve ton bedroegen. Op 25 juni 2008, had de provincie Fryslân al op grond van de eigen subsidieverordening een subsidie verleend van € 33.019,00.

Eind 2008 demonstreert de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel haar bestaansrecht. Enerzijds was het de betrokkenheid om het restauratietraject namens de gemeente te begeleiden, en anderzijds startte zij met het verwerven van geld door middel van publiekacties en fondsen. Uiteindelijk wist de stichting nog eens € 40.000,- voor de restauratie van de Sint Vitustoren te verkrijgen. Zoals bekend, werd eind mei 2010 de voltooiing van de restauratie feestelijk gevierd.

Al eerder heeft de stichting de kerktorens van de kerken in Feinsum, Hijum en Jelsum van de gemeente in eigendom overgenomen. De laatste gemeentelijke kerktoren is op vrijdag 4 maart, tussen de zesde en zevende klokslag van twaalf uur officieel in eigendom worden overgedragen aan de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel. Wethouder Agda Wachter, namens de gemeente Leeuwarderadeel overhandigde de oude, oorspronkelijke sleutel van de toegangsdeur in de toren, aan voorzitter Gerrit van der Meulen van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel. Om aan te geven dat de toren officieel eigendom is van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel , mocht wethouder Wachter het merkteken met hulp van koster Buisman op de muur bevestigen.

Na de officiële handelingen werden de vele genodigden van onder andere gemeente, kerk en belangenverenigingen in de ruimte onderin de toren door de prille eigenaar ontvangen. Hier werd men onthaald op een drankje en een hapje. Bij die gelegenheid ontving wethouder Wachter als dank voor haar bestuurlijke begeleiding, uit handen van voorzitter Van der Meulen een fraai verpakte pot lindehoning, met de verwijzing naar de bomenkrans van lindebomen om de kerk.

Lees verder

Overdacht Sint Vitustoren

28-02-2011

Vorig jaar werd na de ingrijpende restauratie de ingebruikname van de Sint Vitustoren  gevierd. Vrijdag  4 maart a.s. zal klokslag 12.00 uur de officiële eigendomsoverdracht van de Sint Vitustoren  plaatsvinden. Bij die gelegenheid overhandigt wethouder Agda Wachter namens de gemeente Leeuwarderadeel de sleutel van de toren aan de voorzitter van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel, de heer Gerrit van der Meulen.  Ook zal het monumentenschildje op de torengevel worden aangebracht. Deze toch wel historische gebeurtenis is door iedereen vanaf de Smelbrêge te volgen.

Lees verder

De laatste trein

31-01-2011

Als we dienstregeling van het Noord-Friesche Lokaalspoor van zo’n honderd jaar geleden er op naslaan, dan zou op het moment van de foto de trein uit Harlingen juist in Stiens zijn aangekomen. Een uur later zou het de beurt zijn aan het Dockumer Lokaeltsje dat richting Leeuwarden vertrok.

Naar zeggen is Pro-Rail de afgelopen week begonnen het oude NFLS-spoor vanaf de Lege Hearewei in Stiens tot aan Jelsum te verwijderen. Met snijbranders wordt de rails in handelbare stukken gesneden en in containers geladen. De zware eiken bielzen komen vierkant gestapeld op een kleine goederenwagon. De bewoners van Stiens reageren verschillend. De één is blij dat die ongebruikte spoorlijn verdwijnt, terwijl de ander de herinnering naar het oude spoor laat spreken. Nu verdwijnt die vreemde, laatste trein in de grijze winternevel om nooit weer terug te keren. Vaarwel Dockumer Lokaeltsje.

Lees verder

De smaak van de 19de eeuw

31-08-2010

Met het thema van de Open Monumentendag 2010 ‘De smaak van de 19de eeuw’ heeft Monumentenzorg Leeuwarderadeel de keuze gemaakt om op zaterdag 11 september aandacht te schenken aan het tracé van de Noord Friesche Locaal Spoorwegmaatschappij, dat vooral bekend is van het Dockumer Lokaeltsje. Het tijdsbestek waarin de NFLS, zich ontwikkelde was feitelijk gelegen aan het begin van de twintigste eeuw. Echter omstreeks de helft van de 19de eeuw was er al sprake van plannen voor de aanleg van dit voor de noordelijke economie zo belangrijk spoorwegnet.

In de gemeente Leeuwarderadeel zijn nog relatief veel restanten te zien van de NFLS. Van de Brédyk bij Jelsum tot aan de Lege Hearewei in Stiens ligt er nog de rails met de spoorbruggen over de Koarnjumervaart en de Stienservaart. In Stiens bij het zogenaamde ´stationskwartier´ aan de Lutskedyk bevinden zich nog het station, het café-restaurant Spoorzicht, de locomotievenloods en twee personeelswoningen. In Vrouwbuurt en bij Hijum zijn ook nog voormalige stationsgebouwen te zien.

Het programma dat in samenwerking met Dekemastate, Túnmanswente / Martenastate, Documentatiestichting en Monumentenzorg tot stand is gekomen biedt interessante activiteiten, die u naar eigen keuze kunt beleven. De openingstijden zijn van 13:00 uur tot 17:00 uur. Ook zullen die dag de kerken in Jelsum, Britsum en Stiens zijn opengesteld.

Programma Dekemastate op zaterdag 11 en zondag 12 september

· expositie over Mode rond de 19e eeuw
· “kleine proeverij” met kraampjes waar u letterlijk de smaak van de 19e eeuw zal
worden voorgeschoteld, uiteraard met de mogelijkheid om ook producten te kunnen kopen.

Programma Túnmanswente op zaterdag 11 en zondag 12 september

· typisch stationseten met bijvoorbeeld Dokkumer Koffie in de theetuin
· verkoop groenten uit eigen tuin
· verkoop streekproducten in de winkel
· een wandeling in het Koarnjumer Bosk

Programma Stationskwartier Stiens alleen op zaterdag 11 september

Samen met de Documentatiestichting Leeuwarderadeel presenteert Monumentenzorg Leeuwarderadeel in de voormalige NFLS-werkplaats aan de Lutskedyk een tentoonstelling waarin het Dockumer Lokaeltsje centraal staat. Zo zullen er diverse films worden getoond, wordt er een lezing gegeven en is er een tentoonstelling van oude foto’s.

De Open Monumentendag voor zaterdag 11 september, van 13:00 uur tot 17:00 uur, bestaat uit de volgende activiteiten, die u naar eigen keuze kunt beleven:

a Een fietstocht van voormalig station Jelsum naar de NFLS-werkplaats te Stiens
b Een wandeltocht over het spoor van voormalig station Jelsum naar de
NFLS-werkplaats te Stiens
c Een fietstocht van Stiens naar het einde van de verdwenen spoorlijn bij Hijum
d Een fietstocht en een bezoek aan de kerken Jelsum, Britsum en Stiens

Programma a en b beginnen beide in de theetuin van Dekemastate aan de Dekemawei 5. Het geheel van de vermelde tochten treft u op de routebeschrijving aan.

Lees verder

Open Monumentendag 2010

30-06-2010

Zaterdag 11 september a.s. heeft de Open Monumentendag 2010 als thema ‘De smaak van de 19de eeuw’. Samen met Dekemastate Jelsum en Túnmanswente Cornjum zal Monumenten-zorg Leeuwarderadeel aandacht schenken aan het tracé van de voormalige Noord-Friesche Lokaal-Spoorwegmaatschappij en de daarmee samenhangende gebouwen. Ook zullen die dag een aantal kerken in de dorpen zijn opengesteld.

 

De negentiende eeuw kende stormachtige ontwikkelingen, die het aangezicht van Nederland voorgoed zouden veranderen. Met de industriële revolutie verschenen overal in het land civiele werken, zoals spoorwegen, kanalen en bruggen, en industriële gebouwen zoals fabrieken, abattoirs, gemalen en watertorens. Ingenieurs en constructeurs ontwierpen deze gebouwen en maakten daarbij gebruik van nieuwe materialen zoals gietijzer, staal en gewapend beton. Een eeuw met twee gezichten: dat van technologische vernieuwingen van de industriële revolutie enerzijds, en dat van teruggrijpen naar eerdere bouwstijlen anderzijds.

Medio augustus zullen diverse aspecten uit die tijd, waarin onder andere de spoorremise aan de Lutskedyk te Stiens, maar ook een beeld van het leven van toen in een boeiend programma worden gepresenteerd.
De Open Monumentendag is onderdeel van de Europese Open Monumentendagen, de European Heritage Days.

Lees verder

Wat west hat wie*

24-05-2010

Het was een mooie dag: vrijdag de eenentwintigste mei. De zon scheen en tegen de strak blauwe hemel priemde de Sint Vitustoren stoer, vlaggend boven de nog voorjaarsgroene bomenkrans uit. Deze dag was het de apotheose van de afgelopen restauratie van de toren en de luidklokken. Monumentenzorg Leeuwarderadeel, die vanaf de aanvang de restauratie had begeleid, als opmaat naar de officiële overname van de gemeente Leeuwarderadeel, wilde het eeuwenoude monument die aandacht geven, die het verdiende. Al lange tijd waren de inwoners verstoken geweest van het luiden van de klokken en bijna een half jaar stond de zo gezichtsbepalende toren in de somber, ogende steigers.

Het was drie uur dat de friestalige band ‘Mariusz en de Muzikanten’ begon te spelen op het podium aan de Pieter Jellessingel. Als in een amfitheater bevolkte het zomers geklede publiek de lommerrijke terp tegenover het Sint Vitushus. En ineens was daar het bronzen geluid van de Mariaklok gevolgd door het magnifieke beiaard ‘de Pfalz’, dat met de vrolijke tonen van het carillon aanzwellend vanaf de Langebuorren naderde. Op dat moment was het muzikale festijn in handen van de twee oud Stiensers: de bandleider Marius de Boer met zijn folk-achtig repertoire en de beiaardier Auke de Boer, die opeenvolgend een aantal toepasselijke hymnen ten gehore bracht, waarvan het geheel overging in een geheel eigen improvisatie.

        

Het was verteller Ate Brinksma die met welluidend stemgeluid de allegorische klucht ‘Waarin pastoor Eco Eckius dominee werd’ voordroeg. Een tiental vrijwilligers uitgedost in historische kledij gaf geestdritig gestalte aan de tijd van weleer. In het jaar 1567 vluchtte de pastoor, om op voorspraak van de gezagsgetrouwe Hero van Burmania als dominee weer terug te keren in de hervormde gemeenschap van Stiens. Het talrijke publiek, dat nagenoeg deelgenoot was van dit spektakel, genoot zichtbaar en regelmatig weerklonk zeer gemeend applaus.

        

Het was uiteindelijk hoofdrolspeler, dominee G. Wessels die na zijn metamorfose van Eco Eckius naar het heden de aanwezigen uitnodigde de Sint Vituskerk in te komen, alwaar het officiële deel van de festiviteiten plaatsvond. Na zijn inleiding kreeg burgemeester E. ter Keurs het woord. In een proclamatie verklaarde hij de restauratie als beëindigd, waarna de voorzitter van Monumentenzorg, de heer G. van der Meulen, sprak. Verhalend over de huidige situatie, waarin duidelijk werd, dat de restauratie nog niet geheel ten einde was, eindigde hij met het aanbieden van een fraai, handgeschilderd predikantenbord waarop alle predikanten stonden vermeld vanaf de 16de eeuw tot heden. Aan de verraste voorzitter van de Kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente Stiens, de heer H. Leicht, was het de eer gegund het bord te mogen onthullen. Op initiatief van koster Buisman en de voorzitter van SML kregen beide kunstig, handgeschilderde panelen een bijkans symbolische plaats: de scheidingsmuur van toren en kerk.

Zie onderstaande link voor de verfilmde reportage:

http://www.youtube.com/watch?v=wnS10d9ns6M

Lees verder

Viering voltooiing restauratie Sint Vitustoren

16-05-2010

Op vrijdag 21 mei a.s. vieren we met elkaar de voltooiing van de restauratie van de Sint Vitustoren. De festiviteiten beginnen om drie uur 's middags en duren tot ongeveer vijf uur. Het plein bij het Sint Vitushûs is de plaats waar het festijn wordt gehouden. Uiteraard is iedereen van harte welkom om te komen kijken en te genieten van de muziek, de voordracht en het klokgelui. Deelnemers zijn o.a. het grootste reizende carillon van de wereld, de Pfalz. Deze beiaard is beschikbaar gesteld door de heer E.J. Raatjes te Soest en wordt bespeeld door de heer Auke de Boer uit Kollumerzwaag. Hij is de stadsbeiaardier van de stad Groningen. Daarnaast is er de bekende Friese band 'Mariusz en de Muzikanten'. Voor het officiële gedeelte wordt er een kort toneelstuk opgevoerd over de korte felle godsdienststrijd in Stiens die woedde in de zeventiende eeuw.

Lees verder

Over klokken en feesten

03-05-2010

Eerder meldde Monumentenzorg Leeuwarderdeel al het terugplaatsen van de één van de luidklokken op 12 april jongstleden. Afgelopen week werd het verloop van de gehele restauratie van de Sint Vitus toren beschreven. De lezer is misschien opgevallen, dat er met betrekking tot de kwaliteit van het klokluiden van enige terughoudendheid sprake was.

Welnu, dinsdagmiddag 27 april is het vermoeden bewaarheid. De mensen van de Koninklijke Eijsbouts uit Asten, waar de kleinste klok is gerestaureerd, constateerden bij hun metingen, dat de zogenaamde eigenfrequentie van de toren dichtbij de luidfrequentie van de grootste klok ligt. Datzelfde geldt in mindere mate voor de middelgrote klok. Het gevolg hiervan is dat de toren, zeker bij veelvuldig luiden van de deze klok, ernstige schade kan oplopen. Om niet teveel in technische details te treden, zal het voorbeeld van het commando ‘peloton, uit de pas’ bij het naderen van een brug, vaag herinneringen uit de militaire dienst oproepen. Eén en ander betekent, dat de grote klok voorlopig niet met de klepel zal worden geluid.

Toch zullen de inwoners niet geheel verstoken blijven van het geluid van de klokken. De kleinste klok zal zondagmorgen trouw haar bronzen stem laten horen. En de grote klok zal desondanks de uren met de hamer slaan. In ieder geval blijft vrijdag 21 mei aanstaande de feestelijke beëindiging van de restauratie van de Sint Vitustoren bestaan. Om drie uur kan iedereen genieten van een muzikaal festijn met medewerking van de bekende Friese popgroep ‘Mariusz en de Muzikanten’ tezamen met de beiaard ‘De Palz’, De beiaard zal worden bespeeld door Auke de Boer, stadsbeiaardier van de stad Groningen. In dit verband is het misschien aardig te weten, dat zowel Marius de Boer als Auke de Boer beide woonachtig zijn geweest in Stiens. Voorafgaand aan het officiële deel zal men getuige kunnen zijn van een vermakelijke reprise over een plaatselijke, zeventiende eeuwse godsdienststrijd, waar bij zelfs de Sint Vituskerk het decor is geweest.

Lees verder

Organisatie festiviteit Sint Vitustoren

03-05-2010

Er was één geluid, dat al het gedruis van het drukke leven steeds weer overstemde, en dat, hoe bont dooreenklinkend, toch nooit verward, alles tijdelijk ophief in een sfeer van orde : de klokken. De klokken waren in het dagelijks leven als waarschuwende goede geesten, die met bekende stem dan rouw, dan blijdschap, dan rust, dan onrust kondigden, dan opriepen, dan vermaanden. Men kende hen bij gemeenzame namen : de dikke Jacqueline, klokke Roelant ; men wist de betekenis van klepppen of luiden. Men was ondanks het overmatig klokgelui niet verstompt voor de klank

Uit: ‘Dispereert niet deel I’ van A. en H. Algra

Mei 2010 is het de bedoeling dat na een grondige restauratie de Sint Vitustoren de klokken en de toren officieel in gebruik worden genomen. Om de ingebruikname een feestelijk tintje te geven, wil de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel een speciaal soort recital organiseren. Gedachtig aan een muzikaal festijn in het centrum van de Italiaanse stad Urbino, waar op het Piazza Duca Federica een popband zijn kwaliteit ten gehore bracht, plots van slag leek te geraken vanwege het imponerende, bronzen klokgelui van de vele kerken tijdens het vesper en zich evenwel allengs improviserend wist aan te passen, heeft SML iets soortgelijks voor ogen.

De plaats van handeling is uiteraard nabij de Sint Vituskerk. Ten tijde van dit evenement zal hiertoe de ten zuiden van de Sint Vituskerk gelegen Piter Jellessingel tussen de Langebuorren en de Kakewei met dranghekken moeten zijn afgesloten.

Lees verder

Het einde van de restauratie

03-05-2010

Midden september vorig jaar werd een begin gemaakt met het opbouwen van de steigers.
In de derde week van april van dit jaar zijn ze weer afgebroken. Een half jaar ligt er tussen. Daarvan is er meer dan twee maanden, door de invallende en lang durende winter, niet gewerkt aan het voeg- en herstelwerk van de buitenmuren. Met het opnieuw monteren van de klokken voorzien van nieuwe rechte luidassen, is het restauratiewerk gedaan. De keuze voor een ophanging aan rechte luidassen is trouwens nog best spannend. De toren heeft bij het luiden meer te verduren dan bij de krukassen waar hiervoor de klokken aan hingen.
Maar het geluid van de klokken zal helderder zijn en rechte assen zijn oorspronkelijk ook toegepast. De aarzeling voor deze keuze blijkt uit het feit dat volgens bij het project betrokken deskundigen van Koninklijke Eijsbouts –klokkengieters, de trillingsfrequentie van twee van de klokken in de buurt ligt van de frequentie van het torenlichaam. Nadere metingen moeten uitwijzen of er een oplossing is voor dit probleem. Omdat anders het gehele stenen torenlichaam kan bezwijken, simpel door het luiden van de klokken.

Aan de buitenzijde kan iedereen de grote iets lichtere muurvlakken zien waar herstel van het voegwerk heeft plaatsgevonden. Oude voegen herstellen is een nauwkeurig werkje.
De bestaande voegen moeten minstens drie centimeter diep worden uitgekapt om de nieuwe mortel een goed houvast te bieden, de samenstelling van de mortel moet in aanzicht in overeenstemming zijn met de oude schelpkalkmortel en in evenwicht zijn met de hardheid van de oude kloostermoppen. En tenslotte moet de mortel overal goed stevig in de voegen worden gebracht om het metselwerk weer voor jaren weerbaar te maken tegen de weersinvloeden. Om een goed resultaat te bereiken kan de voeger geen drijfnatte muren of vorst gebruiken.

De grote met leien bedekte dakvlakken zagen er vanaf de grond nog wel redelijk goed uit. Maar van dichtbij bleken er enkele gaten in het dakbeschot te zitten, enkele kapotte leien en veel losliggend of verdwenen lood. Nauwelijks zichtbaar van beneden zijn de 14 klimhaken die aan beide zijden over het dakvlak verspreid zijn aangebracht. Bedoeld om monumentenwacht en leidekkers een veilig houvast te bieden bij controle en werk.

Het grote gietijzeren kruis met de - nu weer – goudglanzende haan heeft een schilderbeurt gehad. Evenals de wijzerplaten die opnieuw zijn voorzien van een glanzende blauwe kleur en goudbedekte cijfers en wijzers. Als u toevallig een goudglimmend stukje in uw tuin of op de stoep vindt, weet dan dat het afkomstig is van de schilder die de wijzerplaten weer zo mooi heeft gemaakt. Tijdens het werken gedurende een harde wind waaiden de vliesdunne gouden velletjes de man wel eens in stukjes uit de handen. ’t Is maar dat u het weet. Overigens is de wijzerplaat aan de zijde van de Langebuorren versierd met leeuwen en het opschrift:

Watzo van Burmania Colonel .. ende Kerck voogd te Stiens.1681.

Watzo van Burmania werd geboren in 1632 in Stiens. Als volwassene trad hij in militaire dienst, klom op tot de rang van kolonel in 1771 en voerde het commando over een infanterieregiment met zijn naam van 1672 tot 1674. Hij is in 1691 overleden op zee.

Het slingeruurwerk is 25 jaar nadat de 27 jarige wetenschapper Christiaan Huygens in 1656 patent op dit principe van tijdmeting had gekregen, door de kerkvoogdij van Stiens geplaatst. Samen met de wijzerplaat aan de zijde van de hoofdstraat van het dorp. Pas in 1851 heeft het kerkbestuur ook aan de noordzijde een wijzerplaat laten plaatsen.

Zowel de klokophanging als de zware klokkenstoelen zijn verstevigd en verbeterd bij de restauratie. Bovendien hangen de klokken nu weer op een en dezelfde hoogte.

Dat was niet het enige houtwerk dat gerestaureerd moest worden. Een tegenvaller was de grote, hoge kapconstructie, die veel minder sterk en stabiel bleek te zijn dan in eerste instantie was geconstateerd. Dat heeft de restauratietijd met ongeveer een maand verlengd. Maar omdat het binnenwerk was, hadden de restaurateurs weinig last van het weer.

Alhoewel de restauratie in tijd en geld meer heeft gekost dan eerst was voorzien, kunnen we heel tevreden zijn met het resultaat. Er is met veel inzet en vakmanschap gewerkt door timmerlieden, metselaars, voegers, leidekkers, schilders, klokkenmakers, elektriciens en bliksemafleider-installateurs. En ook Cees Buisman is de lucht in gegaan om kruis en haan van en op de toren te halen en te plaatsen. Maar nu geluidstrillingen nog. Daar hoort u nog wel nader van.

Het weerhoudt ons niet van een klein feestje. Vergeet niet om op 21 mei om een uur of drie naar de P.J. Singel te komen. Daar willen we dan alle gulle gevers en werkers, bestuurders en adviseurs van dit karwei en alle andere belangstellenden bedanken voor de steun en de belangstelling, zoals al eerder werd bericht. Met klokgelui, belgerinkel, Mariusz en muzikanten en nog zo wat meer. Houdt de verdere berichten hierover in de gaten.

Lees verder

Klokken Sint-Vitus toren

02-04-2010

Op donderdag 15 april luiden de klokken weer in de Sint-Vitus toren.

De restauratie van de Sint-Vitus toren nadert zijn einde. Maandenlang stond de toren in de steigers en kon men als voorbijganger het kloppen, boren en timmeren van de werklui horen. Tijdens de strenge vorst lag het werk soms gedwongen stil. Begin maart echter waren de leidekkers weer te zien op het zadeldak.
Als onderdeel van de totale restauratie is de oude eikenhouten klokkenstoelconstructie gerepareerd en zijn de luidassen vervangen. De drie klokken zijn voorzien van nieuwe smeedijzeren klepels en van nieuwe elektronisch gestuurde luidapparaten, kompleet met motor en thermische beveiliging.

Op vrijdagmorgen 18 september 2009 is de kleinste en de oudste van de drie klokken uit het westelijk galmgat van de toren gehesen en naar de werkplaats van de Koninklijke Eijsbouts in Asten gebracht voor reparatie. De uitgesleten slagvlakken zijn gelast en bijgewerkt. Op dinsdag 6 april zal de kleine Madonnaklok, gegoten in 1381,met behulp van een torenkraan weer op haar plaats gebracht worden. Het nodige hijswerk zal rond 9.15 uur aan de voet van de toren beginnen.

Zoals eeuwen en eeuwen achtereen zullen na maanden van stilte de drie oude klokken weer hun bekende bronzen klanken laten galmen over dorpen en land.

Van de plaatsing van de klok is een filmpje gemaakt. Zie hiertoe onderstaande link:

http://www.youtube.com/watch?v=qoFPt7om4kE

Even een blik vooruit.

Op vrijdag 21 mei gaan we de voltooiing van de restauratie feestelijk vieren. De festiviteiten zullen vanaf 15.00 uur plaatsvinden rond de toren. Voor dit festijn zal de grootste reizende beiaard ter wereld ‘De Pfalz’ naar Stiens komen en is voor deze gelegenheid beschikbaar gesteld door de heer E.J. Raatjes uit Soest. Het beiaard zal worden bespeeld door de stadsbeiaardier van Groningen, de heer Auke de Boer uit Kollumerzwaag. Ook zal de bekende Friese band ‘Mariusz en de Muzikanten’ een bijdrage leveren aan dit wel zeer bijzondere evenement.

Lees verder